Dlaczego śnimy i czy sny coś znaczą - co wiemy o snach

Śnimy, bo mózg w czasie snu nie wyłącza się, tylko pracuje inaczej: porządkuje wrażenia z dnia, emocje i wspomnienia. Czy sny coś znaczą? Nie przepowiadają przyszłości, ale często pokazują, co przeżywasz teraz - czego się boisz, za czym tęsknisz, co nie daje Ci spokoju.

Co dzieje się w nocy, gdy śnisz

Sen nie jest jednym, równym stanem. W ciągu nocy przechodzimy przez kilka cykli, a każdy z nich składa się z faz płytszego i głębszego snu oraz z fazy REM. Nazwa pochodzi od angielskiego określenia szybkich ruchów gałek ocznych, które wtedy widać pod powiekami. Najbardziej żywe, barwne i fabularne sny pojawiają się właśnie w fazie REM, choć śnimy także w innych fazach - wtedy sny są zwykle krótsze i mniej obrazowe.

Cykle powtarzają się kilka razy w ciągu nocy, a fazy REM nad ranem są dłuższe niż na początku nocy. Dlatego najczęściej pamiętamy sny z ostatnich godzin przed przebudzeniem. W czasie fazy REM mięśnie ciała są naturalnie rozluźnione, co chroni nas przed odgrywaniem snów w rzeczywistości.

Śni każdy, także osoba, która mówi „nigdy nic mi się nie śni”. Różnica polega na tym, ile ze snu udaje się zapamiętać. Wspomnienie snu jest bardzo ulotne i jeśli nie zatrzymasz go zaraz po przebudzeniu, zwykle szybko się rozmywa.

Po co nam sny - co mówi nauka

Uczciwie trzeba powiedzieć, że nauka nie ma jednej, ostatecznej odpowiedzi na pytanie, po co śnimy. Jest za to kilka hipotez, które wzajemnie się nie wykluczają:

• Porządkowanie pamięci - w czasie snu mózg utrwala to, czego się nauczyliśmy, i odsiewa to, co mniej ważne. Sny mogą być ubocznym obrazem tej pracy.
• Przeżywanie emocji - sen pomaga oswajać trudne przeżycia. Dlatego po stresującym dniu sny bywają bardziej niespokojne.
• Próba generalna - według jednej z hipotez sny pozwalają „przećwiczyć” trudne sytuacje w bezpiecznych warunkach. Może stąd tyle snów o ucieczce, spóźnieniu czy egzaminie.
• Swobodne skojarzenia - we śnie mózg łączy wspomnienia w sposób, na który na jawie nie pozwala logika. Czasem rodzą się z tego nowe pomysły i nieoczywiste rozwiązania.

Dlaczego sny bywają takie dziwne

We śnie wszystko wydaje się możliwe: babcia, której już nie ma, siedzi w Twojej obecnej kuchni, szkoła ma pokoje z mieszkania przyjaciółki, a Ty latasz i nikogo to nie dziwi. Dzieje się tak, bo w czasie snu inaczej pracują części mózgu odpowiedzialne za logiczne myślenie i ocenę sytuacji. Obrazy łączą się więc według emocji i skojarzeń, a nie według zasad, które obowiązują na jawie. Dlatego w snach tak ważne jest to, co czujesz, a mniej ważne to, czy wszystko „trzyma się kupy”.

Czy sny coś znaczą

Tu zaczyna się moja praca. Uważam, że sny coś znaczą, ale nie w taki sposób, jak obiecują stare senniki. Sen o zębach nie zapowiada straty, a sen o trumnie niczyjej śmierci. Sen jest raczej jak list, który piszesz sama lub sam do siebie - w języku obrazów, a nie słów.

Dawne polskie senniki przypisywały symbolom stałe znaczenia: kot to fałszywy przyjaciel, ryby to dostatek, krew to rodzina. To ciekawe źródło, bo pokazuje, jak nasze babcie i prababcie myślały o świecie. Ale sny czytane jak tabela przepowiedni częściej straszą, niż cokolwiek wyjaśniają.

Psychologia w XX wieku zaczęła patrzeć na sny inaczej. Zygmunt Freud widział w nich ukryte pragnienia, a Carl Gustav Jung - język symboli, które łączą osobiste doświadczenia z obrazami wspólnymi dla wielu kultur. Współczesne podejścia są dużo ostrożniejsze, ale zostało z tamtych czasów jedno ważne założenie: sen ma związek z Twoim życiem i Twoimi emocjami.

Jak czytam sny

Kiedy ktoś opowiada mi sen, nie zaczynam od sennika. Zaczynam od trzech pytań:

1. Co czułaś lub czułeś we śnie? Ten sam wąż może budzić strach albo ciekawość - i to zmienia wszystko.
2. Co dzieje się teraz w Twoim życiu? Sen o egzaminie u osoby przed rozmową o pracę znaczy co innego niż u kogoś, kto właśnie przeżywa rozstanie.
3. Co Ci się z tym obrazem kojarzy? Dom z dzieciństwa, pies sąsiadów, morze z wakacji - Twoje skojarzenia są ważniejsze niż ogólne znaczenie symbolu.

Dopiero potem sięgam po symbolikę, tradycyjną i psychologiczną. Symbol jest punktem wyjścia, a nie wyrokiem.

Czego sny nie robią

Sny nie przepowiadają przyszłości, nie są ostrzeżeniem przed wypadkiem i nie mówią, kto Cię zdradzi. Jeśli przyśniło Ci się coś strasznego, to nie znaczy, że to się wydarzy. Częściej znaczy, że czegoś się boisz albo że coś Cię ostatnio przeciąża.

Sny nie zastępują też lekarza ani psychologa. Jeśli koszmary wracają często, budzą Cię w panice albo sprawiają, że boisz się zasypiać, warto porozmawiać ze specjalistą. Interpretacja może pomóc zrozumieć sen, ale nie leczy bezsenności ani skutków trudnych przeżyć.

Od czego zacząć, jeśli chcesz zrozumieć swój sen

• Zapisz sen zaraz po przebudzeniu, nawet w kilku słowach.
• Zanotuj, co czułaś lub czułeś - to często najważniejsza wskazówka.
• Zastanów się, co poprzedniego dnia zajmowało Twoje myśli.
• Zajrzyj do sennika, ale traktuj go jak podpowiedź, a nie wyrok.
• Jeśli ten sam sen wraca, zapisuj, kiedy się pojawia - to może być najcenniejsza wskazówka.

Jeśli sen nie daje Ci spokoju i chcesz zrozumieć go w całości, opowiedz mi go. Przeczytam go uważnie, razem z tym, co dzieje się teraz w Twoim życiu, i odpiszę na e-mail w 24 godziny. Jeśli ten sam sen wraca od miesięcy albo lat, wybierz sen, który wraca.